Rust in school door harmonieuze kleurstelling

Directeur Loes van der Ouderaa stapt elke morgen blij haar basisschool De Kameleon in Almere binnen. 'Het is een en al rust die ons tegemoet komt. Voor ons is het nu een fantastische plek om te werken, voor de 170 kinderen een fijne omgeving om dagelijks te verblijven.' De school is één van de Almeerse scholen die een ware metamorfose heeft ondergaan. Bouwkundig is er niets veranderd; het zijn de toegepaste kleuren die tot dit effect hebben geleid.

De Kameleon vóór de opknapbeurt en De Kameleon erna, dat verschil is groot. Het lijkt dat er bouwkundige aanpassingen zijn uitgevoerd, maar schijn bedriegt. 'Dat kun je dus met kleur bereiken', wijst directeur Loes van der Ouderaa. Om het verschil onder woorden te brengen, citeert ze Marijke van Loon die voor het kleurenplan tekende. ìMarijke noemde het visuele herrie. En dat was het ook in de oude situatie. Grijze vloerbedekking, grijze plafonds en om toch accenten aan te brengen waren de kozijnen en wanden in de lokalen en de panelen in de gangen in harde kleuren geschilderd. Tel daarbij alle spullen op die er in zoín lokaal staan en hangen, en het is een drukte van jewelste. Nu zegt iedereen die bij ons binnenkort spontaan: 'wat een rust hier'."

Prettige omgeving
De Kameleon is één van de oudste scholen van Almere, vertelt Popke Steen, projectleider onderhoud bij de gemeente Almere. ìDe eerste scholen dateren van 1978. Sober en doelmatig was toen het beleid van de gemeente. De stadsarchitect vertaalde dat in beton met grijs. Niet alleen omdat er geen geld was – beton is goedkoop, helemaal als je dat niet schildert – ook omdat hij, zoals veel architecten, geen verstand van kleuren had. Voor de variatie paste hij wel kleur toe, maar dat gebeurde willekeurig. De harmonie was soms ver te zoeken.'

Is het beleid nog steeds sober en doelmatig bij de gemeente, waardoor er alleen maar geld is voor het allernoodzakelijkste onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen, voor de scholen gaat dat niet meer op sinds de Bestuurscommissie Openbaar Onderwijs (BCOO) verantwoordelijk is voor het interne onderhoud en het buitenschilderwerk van de vijftig Almeerse basisscholen die vallen onder het schoolbestuur BCOO. De BCOO heeft voor het onderhoud meer middelen beschikbaar dan de gemeente en wil dat ook daarvoor benutten. ìWij vinden dat een school een prettige omgeving moet zijn om in te werken', stelt Carry Verlare van de BCOO. 'De leerkrachten en de kinderen brengen daar toch een groot deel van de dag door.'

Zelf kiezen?
Hoe die prettige omgeving zijn beslag moest krijgen, dat liet de bestuurscommissie eerst over aan de scholen zelf. 'Het ging immers om hun school. Zij zouden daarover ook het beste kunnen beslissen, dachten we.' Dat bleek echter geen succes. 'Het was één en al kleur, de ene school was nog bonter opgeschilderd dan de andere. Dat liep dus niet', vertelt Verlare.

In het jaar 2000 gooide de BCOO daarom het roer om. De bestuurscommissie houdt zelf een stevige vinger aan de pols en laat kleuradviseur Marijke van Loon voor elke school die voor onderhoud aan de beurt is een kleurenplan maken, voor het schilderwerk binnen en de vloerbedekking en zonodig ook voor het schilderwerk buiten. Verlare: 'Een verademing. De twaalf scholen die nu op de nieuwe manier zijn aangepakt, zijn ware juweeltjes geworden. Wij pronken er graag mee.'

Voorbereiding
Het is vooral rust wat Van Loon voor ogen heeft bij het maken van een kleurenplan. 'Harmonie, vriendelijkheid en rust, dat moet de basis zijn van een kleurenplan. Zeker bij scholen. Juist daar zie je vaak de denkfout die mensen maken: omdat kinderen van kleur houden, moet een school ook kleurig zijn. Maar die kleur is er al. Die zit in de kleding en rugzakjes van de kinderen, de tekeningen en asseccoires in de lokalen. Kinderen krijgen daardoor al zoveel indrukken, dat moet je niet nog eens versterken met een kakofonie aan kleuren op wanden en deuren. Dan creëer je kinderen met adhd. Omdat we allemaal al aan zoveel indrukken blootstaan moet je juist zorgen voor visuele rust: een rustige basis met kleuren die met elkaar in harmonie zijn en rust uitstralen.'

Voordat de kleuradviseur een plan maakt voor het schilderwerk en de vloer voor een school, gaat ze samen met Verlare en Steen, die dan al een begroting hebben gemaakt, naar de betreffende school. Van Loon: 'Kijken wat er is, met welke technische zaken ik rekening moet houden, hoe de lichtval is. Praten met de schooldirecteur, wat ze willen, wat moet blijven, wat kan worden vernieuwd. Ik ben nu bij een school geweest waar ze net nieuwe stoeltjes hadden aangeschaft: knalrood met roze en groene leuningen. Dan is het de kunst om ondanks de bestaande kleuren toch tot een verantwoord plan te komen. Want dat is uitgangspunt: als kleurgever ben je verantwoordelijk voor het welbevinden van de bewoners of gebruikers, in dit geval de kinderen en de leerkrachten. Het doet er niet toe wat ik mooi vind.'

Geen standaard
Voor elke opdracht maakt de kleuradviseur foto's van de bestaande situatie. Aan de hand daarvan en de ingewonnen informatie maakt ze een plan. De kleuren kleurt ze handmatig in om de werkelijkheid zoveel mogelijk te benaderen. Het plan presenteert ze vervolgens aan de bestuurscommissie met de schooldirecteur en hooguit twee vertegenwoordigers van het onderwijzersteam. ìNiet allemaalî, benadrukt Verlare van de BCOO. 'Want dan kom je er niet uit; iedereen denkt namelijk wat te weten over kleur.'

Van een standaard kleurrecept voor de visuele rust in de scholen is beslist geen sprake. Zijn de kleuren bij de Kameleon overwegend zachte blauwen en gelen, bij een andere school is uitgegaan van blauw met oranje en blauw met roze. 'Elke school heeft zijn eigen kenmerken', zegt Van Loon. 'Deze twee scholen hebben beide muren van grijs schoonmetselwerk. Daar staat blauw het mooist bij. Maar twee scholen in blauw met geel kan niet. Elk gebouw heeft recht op zijn eigenheid.'

Totaalvisie
Van de twaalf scholen die volgens de nieuwe aanpak inmiddels onderhanden zijn genomen, heeft onderhoudsbedrijf de Schilderswacht te Almelo er zes geheel (binnen en buiten) of gedeeltelijk (buiten) uitgevoerd. Schildersbedrijf Barneveld Almere heeft eveneens een belangrijk deel van de scholen geschilderd. Dit bedrijf heeft de eerste onderhoudsbeurt volgens de nieuwe aanpak zelfs meegesponsord. Daarnaast zijn onder andere ook de Toekomstgroep en WP 9.0 Meubelmakerij-Schilderei actief geweest.

Tijdens de uitvoering werken de schilders nauw samen met de kleuradviseur. 'Het is van belang dat de kleuren conform het advies worden aangebracht. Een nuance verschil, kan de harmonie al verstoren', benadrukt Van Loon.

Het was Jan Lieftink van de Schilderswacht die Popke Steen attendeerde op de Edense kleuradviseur. ìWe hadden al met Marijke samengewerkt bij enkele grote, gezichtsbepalende projecten. En met succes. Als schilders gaan wij vooral uit van de technische wetmatigheden van kleur. Je weet dat pastelkleuren na een paar jaar verbleken en dat warme kleuren meer warmte opnemen. Maar Marijke heeft een totaalvisie, die ook het gebouw met de vorm en de materialen, de functie, de bewoners of gebruikers en de omgeving omvat. Van die kennis moet je gebruik van maken. Niet dat het allemaal even kleurig is, soms zelfs integendeel. Maar het klopt. Dat is ook het mooie. Onze schilders zien dat ook en werken daarom met veel plezier aan de uitvoering van deze projecten.'

Projectleider Steen herkent dit. 'Ik rijd met trots naar die scholen. Ze vallen door hun harmonie op, brengen kleur en sfeer in de wijk. Het geeft een kick als je dat ziet. Daar doe je het uiteindelijk voor.'

Betrouwbaar
Steen is nauw betrokken bij het onderhoud aan de scholen. Besteedde hij namens de gemeente, die economisch eigenaar is gebleven van de scholen, tot voor kort al het schilderwerk aan, tegenwoordig beperkt zich dat tot het buitenschilderwerk. Het binnenwerk draagt BCOO zelf op, waarbij Steen als adviseur fungeert.

De BCCO heeft inmiddels de nodige ervaring opgedaan, vertelt Verlare. 'Van de schildersbedrijven verwachten we gewoon goed schilderwerk. Van niet minder belang is dat het een vertrouwd bedrijf is, met mensen die de afspraken nakomen, meedenken en rekening houden met de kinderen omdat de uitvoering onder schooltijd plaatsvindt. Een bedrijf selecteert zichzelf in de praktijk. De bedrijven waarmee we nu werken, hebben zich betrouwbare en deskundige partners getoond. Met elkaar maken we er iets moois van. Wij weten wat we willen, zij hebben de technische kennis en vaardigheden en Marijke maakt het kleurenplan. Het is plezierig samenwerken zo.'

Tip
De muur waarop het zwarte schoolbord hangt, geeft Marijke van Loon meestal een donkerder tint. 'Dat is om minder contrast te verkrijgen. De kinderen moeten van hun meestal witte schrift, naar een zwart bord kijken. Dat is al een hele overgang. Als dat zwarte bord dan ook nog een op een lichte muur hangt dan heb je daar over weer contrastvorming. Die wisseling van contrasten moet je in dit geval zo laag mogelijk houden, anders word je erg moe.'

Tip
Elk klaslokaal een andere kleur? 'Nee', zegt Marijke van Loon. ìHet heeft geen zin om de lokalen in kleur onder te verdelen. Beter is het de basis gelijk te houden want de docent bepaalt met de inrichting van het lokaal de uitstraling ervan. Op die manier is er al variatie genoeg.

Eisma's Schildersblad, nr. 16, 18 december 2003

volgende
vorige
overzicht